Παρασκευή, 5 Ιουνίου 2020

Κωστής Παλαμάς, Το πανηγύρι στα σπάρτα

Κωστής Παλαμάς

Τὸ πανηγύρι στὰ σπάρτα

Γιὰ κοίτα πέρα καὶ μακριὰ τὶ πανηγύρι
ποὺ πλέκουν τὰ χρυσὰ τὰ σπάρτα στὸ λιβάδι!
Στὸ πανηγύρι τὸ πανεύοσμο ἀπ᾿ τὰ σπάρτα
μὲ τὴ γλυκιὰν ἀνατολὴ γλυκοξυπνώντας
νὰ τρέξω βούλομαι κι ἐγὼ στὸ πανηγύρι,
θησαυριστὴς νὰ κλείσω μὲς τὴν ἀγκαλιά μου
σωροὺς τὰ ξανθολούλουδα καὶ τὰ δροσάνθια,
κι ὅλο τὸ θησαυρὸ νὰ τονε σπαταλέψω
στὰ πόδια τῆς ἀγάπης μου καὶ τῆς κυρᾶς μου.
Ὅμως βαθιὰ εἶναι τὸ ξανθόσπαρτο λιβάδι.
Κι ὅπως μιᾶς πρόσχαρης ζωῆς εἴκοσι χρόνων
κόβει τὸ λευκοστόλισμα θανάτου λύπη,
ἔτσι τὸν ἄκοπο γοργὸ μοῦ κόβει δρόμο
ἀτέλειωτος ἀνάμεσα ξεφυτρωμένος
ὁ κακὸς δρόμος μὲς τὰ βάλτα καὶ στὰ βούρλα.
Τ᾿ ἀγκαθερὰ φυτὰ ξεσκίζουνε σὰ νύχια
καὶ σὰν τὰ ξόβεργα τὸ χῶμα παγιδεύει
τοῦ κάμπου τοῦ κακοῦ στὰ βούρλα καὶ στὰ βάλτα,
ἐκεῖ ποὺ στὸ φλογόβολο τὸ ἁψὺ τοῦ ἥλιου
(ποῦ δρόσος μιᾶς πνοῆς; ποῦ σκέπασμα ἑνὸς δέντρου;)
σὰν ἀστραπὴ ἀργυρὴ χτυπάει τὰ μάτια ἡ ἅρμη.
Λιγοψυχῶ, λυγίζομαι, παραστρατίζω,
κι ἀποκάνω καὶ πέφτω, κι ἀποκαρωμένος
νοιώθω στὸ μέτωπο τ᾿ ἀγκάθια, καὶ στὰ χείλια
νοιώθω τὴν πίκρα τῆς ἁρμύρας, καὶ στὰ χέρια
νοιώθω τὴ γλίνα τῆς νοτιᾶς, καὶ στὰ ποδάρια
νοιώθω τὸ φίλημα τοῦ βάλτου, καὶ στὰ στήθη
νοιώθω τὸ χάιδεμα τοῦ βούρλου, νοιώθω ἐντός μου
τὴ μοίρα τοῦ γυμνοῦ καὶ τ᾿ ἀνήμπορου κόσμου.
(Ὦ! ποῦ εἶσαι, ἀγάπη καὶ κυρά μου;) Καὶ σὲ βάθη
δειλινῶν πορφυρῶν, πλούσια ζωγραφισμένων,
τὸ πανηγύρι ποὺ χρυσᾶ τὰ σπάρτα πλέκουν,
τὸ πανηγύρι τὸ πανεύοσμο στὰ σπάρτα,
μὲ βλέπει, μὲ καλεῖ, καὶ μὲ προσμένει ἀκόμα.

 





Τετάρτη, 3 Ιουνίου 2020

Ο κύκλος της ζωής μέσα από την ποίηση 2. Ο θάνατος



Ο  επόμενος κύκλος στη ενότητα Μοντέρνα και Παραδοσιακή Ποίηση έχει θέμα το Θάνατο.

Και σε αυτή την ενότητα θα ασχοληθούμε με τρία ποιήματα.


Διαβάστε τα παρακάτω ποιήματα:

1.  ΛΟΡΕΝΤΖΟΣ ΜΑΒΙΛΗΣ, «Λήθη»

       (Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Α΄ Λυκείου)

http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL-A111/262/1916,6370/




2.  Κ.Γ. ΚΑΡΥΩΤΑΚΗ, «Πρέβεζα»

Κ.Γ. Καρυωτάκης, Ποιήματα και πεζά. Επιμ. Γ. Π. Σαββίδης, Νέα Ελληνική Βιβλιοθήκη, σ. 141-142. Αθήνα: Εστία, 2001.

http://www.greek-language.gr/digitalResources/literature/tools/concordance/browse.html?cnd_id=6&text_id=1099






3. ΝΑΝΟΣ ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ, «Μικρός θρήνος»

 (Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Γ΄ Λυκείου)

 

http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL-C131/595/3928,17232/

 







Στη συνέχεια συμπληρώστε το Δελτίο Ανάγνωσης του κάθε ποιήματος (όπως στην εργασία Μοντέρνα και παραδοσιακή ποίηση : άσκηση εντοπισμού χαρακτηριστικών)

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΠΟΙΗΤΗΣ

 

ΤΙΤΛΟΣ ΠΟΙΗΜΑΤΟΣ

 

 

Στίχος

 

 

Στροφή

 

 

Μέτρο

 

 

Ομοιοκαταληξία

 

 

Τίτλος

 

 

Νοηματική αλληλουχία

 

 

Θέματα / Μοτίβα

 

 

Λυρισμός

 

 

Δραματικότητα

 

 

Στίξη

 

 

Λεξιλόγιο

 

 

Σύνταξη

 

 




Ένας από τους στόχους της ενότητας είναι να ακούσουμε μελοποιημένη ποίηση.

Θα αρχίσουμε με τη μελοποίηση και την ερμηνεία του Βασίλη Παπακωνσταντίνου στο ποίημα του Κ. Καρυωτάκη "Πρέβεζα".

 





Απαντήστε με ένα σχόλιο ποια συναισθήματα σας προκαλεί η μελοποίηση.

Μπορείτε να οπτικοποιήσετε έναν στίχο του ποιήματος επιλέγοντας μια εικόνα από το διαδίκτυο.

Δευτέρα, 1 Ιουνίου 2020

Ειδικές γλώσσες

Ανάμεσα στις γλωσσικές ποικιλίες συγκαταλέγονται και εκείνες που συνδέονται με τον καταμερισμό της κοινωνικής / επαγγελματικής δραστηριότητας. Πρόκειται για ευδιάκριτες γλωσσικές ποικιλίες που δημιουργούνται από τις διάφορες επαγγελματικές ομάδες. Μια επαγγελματική ομάδα δηλαδή, για να εξυπηρετήσει τους επαγγελματικούς της σκοπούς, διαμορφώνει στο πλαίσιο της εθνικής γλώσσας τη δική της γλωσσική ποικιλία με ιδιότυπους όρους της ειδικότητάς της. Μερικοί ονομάζουν τις γλωσσικές αυτές ποικιλίες ειδικές γλώσσες.




Παρασκευή, 29 Μαΐου 2020

Η οργάνωση του λόγου και η πειθώ

Στην καθημερινή ή στη σχολική ζωή χρειάζεται να εκφράσεις και να στηρίξεις τη δική σου θέση, την άποψη που έχεις σχηματίσει για τα διάφορα θέματα. Σου έχει ζητηθεί δηλαδή να παρουσιάσεις αυτά που εσύ πιστεύεις, κοιτάζοντας και εξετάζοντας τα θέματα/πράγματα/προβλήματα από τη δική σου οπτική γωνία. Αυτό βέβαια σημαίνει ότι πρέπει να έχεις – και έχεις – απόψεις. Παράλληλα να είσαι σε θέση να στηρίζεις τις απόψεις σου και να πείθεις για την ορθότητά τους· να πείθεις τους ακροατές ή τους αναγνώστες ότι η άποψή σου είναι σωστή, να πείθεις δηλαδή γιατί (για ποιους λόγους) αυτά που υποστηρίζεις είναι όπως τα νομίζεις/αισθάνεσαι εσύ. Με άλλα λόγια θα πρέπει να αιτιολογείς τις θέσεις σου: να λες γιατί είναι έτσι και όχι διαφορετικά.

Σε μια τέτοια περίπτωση, πρέπει πρώτα να βρίσκεις το αποδεικτικό σου υλικό (σκέψεις, επιχειρήματα, συλλογισμούς, παραδείγματα, γεγονότα, περιστατικά κτλ.) και ύστερα να το κατατάσσεις οργανώνοντάς το πειστικά πάνω σε ένα (οικο)δομικό σχέδιο. Και δεν είναι καθόλου περίεργο ότι στο σημείο αυτό μοιάζουν όλοι οι ομιλητές και οι συγγραφείς που προσπαθούν να πείσουν για την άποψή τους. Εξάλλου, η τέχνη να πείθεις για τις απόψεις σου – είτε πολιτικός είσαι είτε δικηγόρος είτε μαθηματικός κτλ. – είναι πανάρχαια και φτάνει ως εμάς από την αρχαία Ελλάδα.







ΑΣΚΗΣΕΙΣ

1.      1. Να εντοπίσετε τα δομικά μέρη των ακόλουθων επιχειρημάτων (προκείμενες, συμπέρασμα).

·         Τα δικαιώματα του ανθρώπου θα πλήττονται μόνο στην περίπτωση που κάποιος κατόρθωνε να μας πείσει για το ότι δε διαθέτουν όλοι οι άνθρωποι αξία, για το ότι η ανθρώπινη ζωή δεν είναι παντού άξια σεβασμού. Κανείς δεν έχει κατορθώσει να μας πείσει για την απαξία των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Επομένως, τα δικαιώματα α του ανθρώπου διαθέτουν καθολική αξία και δεσμευτικότητα.


·         Το ευρύτερο κίνημα των ανθρωπιστικών οργανώσεων είναι ασφαλώς ένα από τα πιο θετικά φαινόμενα των τελευταίων τριάντα χρόνων. Κι αυτό γιατί συχνά σώζει ανθρώπους και συμβάλλει στην απελευθέρωσή τους ή στη λύση των προβλημάτων τους. Επιπλέον, αποτελεί ένα παγκόσμιο κίνημα που προβάλλει την αλληλεγγύη ως αντίδοτο στον ατομοκεντρισμό και την αδιαφορία.


·         Τα πανεπιστήμια αποτελούν μοχλό οικονομικής- τεχνολογικής ανάπτυξης και εκσυγχρονισμού της χώρας, ιδιαίτερα μάλιστα των ακριτικών περιοχών. Επομένως, η δημιουργία νέων πανεπιστημίων και τμημάτων δε φαίνεται σα μια αυθαίρετη αντικοινωνική ενέργεια, αφού επιπλέον τα πανεπιστήμια προάγουν την παιδεία αλλά και την επιστημονική και κοινωνική πρόοδο.



·         Κάθε γλώσσα είναι καθρέφτισμα της νοοτροπίας των ανθρώπων του οικείου λαού, αλλά και στοιχείο έκδηλο της διαφορετικής ιδιοσυστασίας του από τους «ξένους» λαούς. Είναι και παιδαγωγός των ανθρώπων κάθε λαού η εθνική του γλώσσα, καθώς με την εκμάθηση και τη χρήση της η κάθε νέα γενιά εμβαπτίζεται στον πολιτισμό, τον δημιουργημένο από τις προηγούμενε γενιές του. Αποτελεί άρα για κάθε λαό η γλώσσα του το κύριο πνευματικό του αγαθό.

(Κ. Δεσποτόπουλος, Φιλοσοφία και θεωρία του πολιτισμού, εκδ. Παπαζήση, διασκευή, Επαναληπτικές Πανελλαδικές εξετάσεις 2009)


·         Αποτελεί κανόνα της φύσης, κανόνα της Βιολογίας, να υπάρχει και να μη διαταράσσεται η θεμελιώδης ακολουθία: γένεση, ζωή, αναπαραγωγή, θάνατος. Γιατί, εάν οι άνθρωποι ήταν αθάνατοι ή γενικότερα κάποια μορφή ζωής ήταν αθάνατη, το συγκεκριμένο είδος ζωής θα εξέλιπε μέσα σε λίγες σχετικά γενεές. Το περιβάλλον θα άλλαζε και δε θα μπορούσαν οι ζωντανοί αυτοί οργανισμοί που το απαρτίζουν να αλλάξουν, ώστε να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες.

(Στάθης Γκόνος, Από τον ημερήσιο Τύπο, Πανελλαδικές εξετάσεις 2002).





2.      Να εντοπίσετε την πορεία του συλλογισμού με βάση τη σκέψη του γράφοντος (παραγωγικός-επαγωγικός-αναλογικός).

Α. Όποιος δεν μπορεί να ικανοποιήσει τις ανάγκες του είναι δούλος.

     Ο αφέντης του Επίκτητου έχει τόσες και τέτοιες ανάγκες που είναι αδύνατον να τις ικανοποιήσει, ενώ ο Επίκτητος δε χρειάζεται τίποτε περισσότερο από όσα έχει.

     Άρα όχι ο Επίκτητος, αλλά ο κύριός του είναι δούλος.


Β. Ο νέος διευθυντής έχει απαρχαιωμένες ιδέες.

     Ο νέος διευθυντής είναι ηλικιωμένος.

    Άρα, οι ηλικιωμένοι έχουν απαρχαιωμένες ιδέες.


Γ. Η αιτία της πλημμύρας που έγινες χθες στην Αθήνα ήταν η διάβρωση του εδάφους μετά από τις πυρκαγιές του καλοκαιριού. Στην πόλη μας, τη Θεσσαλονίκη, είχαμε επίσης πυρκαγιά το καλοκαίρι. Επομένως,  είναι πιθανόν να πλημμυρίσουμε όταν θα βρέξει.


Δ. Κάθε πολίτης είναι υπόλογος για τα έργα του. Η ευθύνη αυτή είναι βαρύτερη γι τους επιστήμονες, επειδή η επιστήμη διαδραματίζει κυρίαρχο ρόλο στη σημερινή κοινωνία.


Ε. Στην ελληνική κοινωνία διαμαρτυρόμαστε συχνά για την έλλειψη καθαριότητας στην πόλη μας, αλλά οι ίδιοι αφήνουμε τα απορρίμματα έξω από τους κάδους. Διακηρύσσουμε τον θαυμασμό μας για την ομορφιά του ελληνικού τοπίου, αλλά εγκαταλείπουμε τα απορρίμματα στις παραλίες το καλοκαίρι. Φαίνεται επομένως, ότι η οικολογική μας ευαισθησία είναι επιφανειακή.


ΣΤ. Ο Κ. έκανε μεταπτυχιακό στις τηλεπικοινωνίες και εργάζεται ως προϊστάμενος σε μεγάλη εταιρεία. Ο Β. αποφάσισε κι αυτός να κάνει μεταπτυχιακό στο ίδιο αντικείμενο. Άρα και ο Β. είναι πιθανόν να έχει την ίδια καλή επαγγελματική εξέλιξη με τον Κ.


Ζ. Αρκετοί συμμαθητές μου ασχολούνται με τον αθλητισμό. Οι μαθητές αυτοί δεν υστερούν στις σχολικές τους επιδόσεις. Επομένως, η ενασχόληση με τον αθλητισμό δεν επηρεάζει οπωσδήποτε αρνητικά την επίδοση του μαθητή στο σχολείο.


Η. Η δημοκρατία στηρίζεται στο διάλογο. Στις  μέρες μας ο διάλογος έχει χαθεί. Επομένως, στις μέρες μας η δημοκρατία κινδυνεύει.


Δευτέρα, 25 Μαΐου 2020

Οι λειτουργίες της γλώσσας: αναφορική και ποιητική λειτουργία

Η γλώσσα λειτουργεί με πολλούς τρόπους, γιατί πολλές είναι και οι ανάγκες του ανθρώπου. Δείχνει κι αυτό τη δύναμή της. Από τους τρόπους αυτούς οι λογοτέχνες και οι γλωσσολόγοι επισημαίνουν κυρίως δύο: «τον έναν που αφορά το λογικό μας, και τον άλλο που αφορά τις συγκινήσεις μας» (Γ. Σεφέρης). Στην πρώτη περίπτωση οι γλωσσολόγοι μιλούν για αναφορική λειτουργία της γλώσσας, στη δεύτερη για ποιητική λειτουργία.

 Η γλώσσα λειτουργεί με δύο τρόπους: τη μια φορά με το λογικό τρόπο και την άλλη με το συγκινησιακό.






1. Ποια λειτουργία της γλώσσας επιλέγει να χρησιμοποιήσει ο συντάκτης των ακόλουθων αποσπασμάτων; Να εντοπίσετε χαρακτηριστικά που τεκμηριώνουν την απάντησή σας.

1.      Το μυαλό μας κάνει μαιάνδρους απίθανους προκειμένου στο μέλλον να σταδιοδρομήσει στα εργαστήρια, στους ηλεκτρονικούς εγκεφάλους, οπουδήποτε οσφραίνεται όφελος χειροπιαστό. Προκειμένου, όμως, να καταλήξει σε μια συνειδητοποίηση του «είναι» παραμένει στην  πρώτη του Δημοτικού .

                  (Οδυσσέας Ελύτης, Η μέθοδος του άρα)

2.      Παρατηρώντας τα θρανία στις σχολικές αίθουσες μπορούμε να προβληματιστούμε, να χαμογελάσουμε απλώς, ακόμη και να εκπλαγούμε. Τα περισσότερα graffiti έχουν κύριο θέμα τους τον έρωτα και τη φιλία. Αγάπη, μίσος, πάθος, εκδίκηση, απιστία, προδοσία ή απλώς αδιαφορία είναι τα κυρίαρχα συναισθήματα. Σε ένα μεγάλο μέρος της επιφάνειας των θρανίων είναι γραμμένοι ερωτικοί στίχοι, που προέρχονται από γνωστά λαϊκά άσματα της εποχής ή αποτελούν προσωπικά δημιουργήματα των μαθητών.

                (Απόσπασμα άρθρου από τον ημερήσιο Τύπο)

3.      Σας λέγω σήμερα, φίλοι μου, ότι παρά τις δυσκολίες και τις απογοητεύσεις της στιγμής, έχω ακόμη ένα όνειρο. Είναι ένα όνειρο γερά ριζωμένο στο αμερικάνικο όνειρο. Έχω ένα όνειρο ότι μια μέρα στους κόκκινους λόφους της Τζώρτζια οι γιοι των πρώην σκλάβων και οι γιοι των πρώην ιδιοκτητών θα μπορέσουν να καθίσουν μαζί στο τραπέζι της αδελφότητας.

              (Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ, Ομιλία στο Καπιτώλιο της  Ουάσιγκτον, Έχω ένα όνειρο)

 

Κείμενο

Λειτουργία γλώσσας

Χωρία

1.

 

 

 

 

2.

 

 

 

 

3.

 

 

 

 

 

 

 


Παρασκευή, 22 Μαΐου 2020

Η γλώσσα των νέων









                                                                                              (Πετρουλάκης, Καθημερινή)


"Τζαμιροκουάι! Με κόζαρε ξεβίδωτα ο ζεβουασιόν που τραβάει σάτα κιούτα ο χαλιαμπάλιας, γιατί λέει σπρεχάρω αλεμάο κάργα ακατανόητα."

Τι θα πει "ακατανόητα";


Μπορείτε να καταλάβετε τι λέει ο νεαρός στο παραπάνω σκίτσο;
Ποιον δείχνει και γιατί;
Τι δεν καταλαβαίνει ο μικρός που τον συνοδεύει και τι πιστεύετε ότι θέλει να δηλώσει ο σκιτσογράφος με αυτήν την απορία;
Πώς αντιδρά ο ενήλικας;
Γιατί κατά τη γνώμη σας ο σκιτσογράφος τον αφήνει χωρίς συννεφάκι λόγου ή σκέψης;
Ποια μηνύματα επιχειρεί να μεταδώσει ο σκιτσογράφος με τις επιλογές του;
Ποιες στάσεις απέναντι στη γλώσσα των νέων καταγράφει;
Τι άλλο έχετε να παρατηρήσετε;

(Οι ερωτήσεις είναι ενδεικτικές για να σας βοηθήσουν να γράψετε τη γνώμη σας: δεν είναι απαραίτητο να απαντήσετε σε όλες μία προς μία). 

(Εργασία από το Φωτόδεντρο "Στάσεις απέναντι στη γλώσσα των νέων" )



Ασκήσεις Ύφους

1.     Στο ακόλουθο απόσπασμα από το βιβλίο του Ρεϋμόντ Κενώ «Ασκήσεις Ύφους» ο ομιλητής χρησιμοποιεί γλώσσας αργκό. Προσπαθήστε να αποδώσετε τα λεγόμενά του σε απλό ύφος, πιο κοντά στην καθημερινότητα.

Νταν μεσημέρι καβαλάω το (λεωφορείο )5. Σκάω τα λεφτά, ως είναι φυσικόν και προχωράω στα παραμέσα. Να σου που λες κι ο δικός σου, ένας φιόγκος μ’ένα σβέρκο σαν τηλεσκόπιο κι έναν σπάγκο στην καπελαδούρα. Εγώ το κόβω το παιδί να’ούμε, γιατί έχει χάζι, όταν όλως αιφνιδίως γυρνά στον παραδίπλα και του τη βγαίνει ούτω πως: Λίγη προσοχή δε βλάφτει, πάτα και λίγο λεωφορείο, πώς μου ξηγιέσαι έτσι, κοντεύεις να μου δώσεις τα νύχια μου στο χέρι και ούτω καθεξής. Πάνω που αδειάζει, όμως η θέση, γίνεται μπουχός και μην τον είδατε.


  Να χαρακτηρίσετε το ύφος του συγγραφέα στα ακόλουθα κείμενα και να δικαιολογήσετε το χαρακτηρισμό σας.

Α) Όπου και να σταθείτε, στα πιο απίθανα μέρη, κάποιο κινητό θα χτυπήσεις: στο πεζοδρόμιο, στο καφενείο, στον κινηματογράφο, στην αίθουσα διδασκαλίας, στο λεωφορείο, στην εκκλησία (αν και δεν πάω συχνά), στα δικαστήρια, παντού. Οι Έλληνες μιλούν στο κινητό τους πάντα, όταν τρώνε, όταν οδηγούν, όταν κολυμπάνε, όταν περπατάνε… Μου έχει τύχει να δω οδηγό μοτοσυκλέτας με το ένα χέρι στο τιμόνι και στο άλλο το τσιγάρο και κινητό! Πώς τα κατάφερνε  ο άτιμος!

Β) Έχω ένα όνειρο. Έχω ένα όνειρο ότι μια μέρα η Πολιτεία της Αλαμπάμα[…] θα μεταμορφωθεί σε μια κατάσταση όπου τα μικρά μαύρα αγόρια και κορίτσια θα μπορέσουν να πιαστούν χέρι-χέρι με τα μικρά λευκά αγόρια και κορίτσια και να περπατήσουν μαζί σαν αδέλφια. Έχω ένα όνειρο σήμερα.

(Ομιλία του Martin Luther King, 28 -8- 1963, Ουάσιγκτον, ΗΠΑ)












Δημιουργήθηκε με το Padlet


Κοινωνικές γλωσσικές ποικιλίες

Σήμερα παρατηρείται η τάση οι γεωγραφικές γλωσσικές ποικιλίες (διάλεκτοι) να περιορίζονται ή να εξαφανίζονται με την επίδραση της Κοινής Νεοελληνικής, όπως αυτή έχει διαμορφωθεί, και διαμορφώνεται, στα αστικά κέντρα της χώρας μας, και όπως διδάσκεται στα σχολεία μας.

Δεν παρατηρείται όμως το ίδιο και με τις κοινωνικές γλωσσικές ποικιλίες. Αυτές κάνουν πάντοτε αισθητή την παρουσία τους στη γλωσσική κοινότητα και υφαίνουν τις ποικίλες μορφές της ζωής της που δεν είναι άσχετες με τους ποικίλους παράγοντες που τις δημιουργούν: ηλικία, μόρφωση, κοινωνική τάξη, φύλο, ιδεολογία, επάγγελμα, καταγωγή, περίσταση, πλήθος παράγοντες που συνθέτουν την ποικιλώνυμη κοινοτική ζωή και που ανακλώνται στις διάφορες γλωσσικές χρήσεις των μελών της.




Δευτέρα, 4 Μαΐου 2020

ΚΕΦ 1. 1. Οι διάδοχοι του Ιουστινιανού και η κρίση της αυτοκρατορίας.

Στόχοι

  • Να γνωρίσουν οι μαθητές τα κυριότερα εξωτερικά προβλήματα της Αυτοκρατορίας επί διαδόχων του Ιουστινιανού.
  • Να κατανοήσουν τις αιτίες και τη σοβαρότητα της εσωτερικής κρίσης.




Χρονολόγιο









Ιστορικοί όροι

Λογγοβάρδοι= Λαός γερμανικής καταγωγής. Τον 6ο αι εισέβαλε και εγκαταστάθηκε στη Βόρεια Ιταλία. από τους Λογγοβάρδους- Λομβαρδούς πήρε το όνομά της η Λομβαρδία.

Δήμοι= οι φατρίες του ιπποδρόμου, οι οποίες στη διάρκεια του 5ου και 6ου αι. μΧ εξελίχθηκαν σε πολιτικές οργανώσεις. Οι Πράσινοι και οι Βένετοι ήταν οι κυριότεροι δήμοι, εκπροσωπούσαν διαφορετικές πολιτικές παρατάξεις.




ΠΗΓΕΣ

Παράθεμα 1 σχολ. Βιβλίου

Επιδρομή των Σκλαβήνων (Σλάβων) στα ευρωπαϊκά εδάφη της αυτοκρατορίας.
Το τρίτο έτος από το θάνατο του Ιουστίνου, επί της βασιλείας του Νικηφόρου Τιβερίου, ο καταραμένος λαός των Σκλαβήνων διέδραμε όλη την Ελλάδα, τη χώρα (= την ύπαιθρο) των Θεσσαλονικέων και ολόκληρη τη Θράκη: κυρίευσαν πολλές πόλεις και κάστρα, λεηλάτησαν και πυρπόλησαν την ύπαιθρο, απήγαγαν αιχμαλώτους και έγιναν κύριοι της χώρας, όπου κλείνουν, χωρίς φόβο, τέσσερα χρόνια διαμονής Και έγιναν πλούσιοι αρπάζοντας χρυσάφι, ασήμι, αγέλες αλόγων και πολλά όπλα. Έμαθαν ακόμη να πολεμούν καλύτερα από τους Ρωμαίους, ενώ προηγουμένως ήταν πρωτόγονοι άνθρωποι, δεν τολμούσαν να βγουν από τα δάση και τους πυκνοδασωμένους τόπους τους και (σχεδόν ) αγνοούσαν τα όπλα, αφού χρησιμοποιούσαν μόνο λογχάδια (κοντές λόγχες).
Ιωάννης Εφέσου, Εκκλησιαστική Ιστορία, ΙΙI, ΣΤ', 25, έκδ. E.W. Brooks, Λουβαίν 1952, 248-249.

Να σχολιάσετε την υπογραμμισμένη φράση. Γιατί ο λαός των Σλάβων χαρακτηρίζεται καταραμένος; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας. Πότε κατά τη γνώμη σας γράφτηκε το κείμενο; 





Τρίτη, 21 Απριλίου 2020

Από την Αρχαιότητα στο Μεσαίωνα

Στόχοι

  • Εντοπισμός διαφορών μεταξύ Αρχαιότητας και Μεσαίωνα και παραγόντων που συνέβαλαν στη μετάβαση από τη μία περίοδο στην άλλη.
  • Κατανόηση των εννοιών της συμβατικότητας των ιστορικών περιόδων και της μεταβατικής περιόδου.








ΠΗΓΕΣ

1)  Να μελετήσετε το παράθεμα και να παρουσιάσετε τις διαφορές που παρουσιάζει η Αθήνα στα τέλη του 12ου αι  σε σχέση με την Αθήνα της αρχαιότητας, όπως την ξέρετε με βάση τις γνώσεις σας.

Η Αθήνα στα τέλη του 12ου αι.

« Δεν υπάρχουν εδώ άνδρες που ασχολούνται με τη φιλοσοφία ή τις βάναυσες τέχνες… Θλίβεται από το θέαμα των γκρεμισμένων τειχών , των έρημων δρόμων και τα δάκρυα του ρακένδυτου λαού που μόλις τα καταφέρνει και συντηρείται με κριθαρόψωμο… έχει διατηρηθεί η ομορφιά της αττικής γης… αλλά έχει εξαφανιστεί η ευφραδής εκείνη και φιλοσοφημένη γενιά και την έχει διαδεχθεί μια γενιά άμουση, φτωχή στο πνεύμα και στο σώμα.»
Μιχαήλ Χωνιάτης (μητροπολίτης Αθηνών 1138-1222) στο F. Gregorovius, Geschicte der Stadt Athen im Mittelatter, Μόναχο 1889, σελ. 155-156.



2) Να μελετήσετε το παράθεμα και να αναζητήστε τους λόγους ερήμωσης της Ελλάδας κατά τον 6ο αι. Πώς επηρεάζουν τα φυσικά φαινόμενα τη ζωή των ανθρώπων;

Σκαλαβήνοι και σεισμοί καταστρέφουν την Ελλάδα

Και πολλά πλήθη Σκλαβήνων επέδραμαν στην Ιλλυρία και προκάλεσαν ανείπωτα πάθη… Οι λεηλασίες τράβηξαν σε πολύ μάκρος χρόνου και οι βάρβαροι επέστρεψαν στη χώρα τους με τα λάφυρα, αφού γέμισαν όλους τους δρόμους με πτώματα, σκλάβωσαν αναρίθμητα πλήθη ανθρώπων και λεηλάτησαν τα πάντα, χωρίς κανείς να προβάλλει αντίσταση.
Την εποχή αυτή εκδηλώθηκαν στην Ελλάδα φοβεροί σεισμοί, που συγκλόνισαν τη Βοιωτία, την Αχαΐα και την περιοχή του Κρισαίου Κόλπου (=ο κόλπος της Ιτέας). Και ισοπέδωσαν αναρίθμητους τόπους και οχτώ πόλεις, όπως τη Χαιρώνεια, την Κορώνεια, την Πάτρα και ολόκληρη τη Ναύπακτο, όπου και σκοτώθηκαν πολλοί άνθρωποι. Και σε πολλές περιοχές η γη σχίσθηκε στα δύο και δημιουργήθηκαν πολλά ρήγματα.
Προκόπιος, Υπέρ των πολέμων, VIII, 25 στο Ιστορία του Μεσαιωνικού και Νεότερου κόσμου (565-1815), Βιβλίο του καθηγητή, ΟΕΔΒ 2001

 3) Να μελετήσετε το παράθεμα και να σχολιάσετε το πώς αποκαλούσαν οι άνθρωποι του Βυζαντίου τον εαυτό τους, πώς τους ονομάζουμε σήμερα και γιατί νομίζετε ότι επικράτησε αυτός ο όρος.

Οι όροι «Βυζάντιος, βυζαντινός»

Τα ονόματα «Βυζάντιο», «βυζαντινός» και «βυζαντιακός» με την έννοια που τους δίνουμε σήμερα, είναι γέννημα της ιστοριογραφίας των νεώτερων χρόνων. Τα χρησιμοποίησαν πρώτα οι Γάλλοι Βυζαντινολόγοι του 17ου αι., τα υιοθέτησαν αμέσως οι δυτικοί καθολικοί ιστορικοί του Μεσαίωνα, επικράτησαν γρήγορα στη δυτική βιβλιογραφία και έριξαν σε αφάνεια τους όρους « ελληνική αυτοκρατορία του Μεσαίωνος» και «ύστερο ή μεταγενέστερο ρωμαϊκό κράτος» που πήγαν προς στιγμή να επιβληθούν, ο πρώτος στη Γαλλία και ο δεύτερος στις Αγγλοσαξονικές χώρες.
Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ.Ζ, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1978, σελ.6


Συμπληρωματικές ερωτήσεις (για συζήτηση και προβληματισμό)
1) Ποιες θεωρείτε ότι  είναι οι τομές-ορόσημα στην Ιστορία;
Οι μάχες; Η ίδρυση ή η διάλυση κρατών; Η ανάρρηση στο θρόνο ή η πτώση από αυτών ιστορικών προσώπων; Η ίδρυση πόλεων; Τα οικονομικά, κοινωνικά, πολιτιστικά γεγονότα; Δικαιολογήστε την απάντησή σας.
2) Γιατί οι χρονολογίες των μεταβατικών περιόδων υπολογίζονται κατά προσέγγιση;