Τρίτη, 1 Σεπτεμβρίου 2015

ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΑΣΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ Κεφ. Β. Η Ελληνική Οικονομία κατά το 19ο αι. 3. Η διανομή των εθνικών κτημάτων


3. Η διανομή των εθνικών κτημάτων from Vassiliki Yiannou






Σωτήριος Σωτηρόπουλος: 1871 Η Διανομή των Εθνικών Γαιών





Το Αγροτικό ζήτημα στην Ελλάδα άρθρο του Βασίλη Πατρώνη, Επίκουρου Καθηγητή του Παν/μιου Πατρών στην Καθημερινή στις 24-01-2010


Οι Εθνικές Γαίες (Ελληνική Ιστορία, Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού)



ΠΗΓΕΣ

1) Με βάση τις ιστορικές σας γνώσεις και τα παραθέματα που ακολουθούν να αναλύσετε α) τους τρόπους με τους οποίους το ελληνικό κράτος έλυσε το πρόβλημα των εθνικών γαιών μετά τα μέσα του 19ου αιώνα (13 Μονάδες)

και β) τα αποτελέσματα που επήλθαν από αυτή τη λύση (12 Μονάδες).



ΚΕΙΜΕΝΟ Α

 Η αγροτική μεταρρύθμιση του 1871

         Γενικώς, το ελληνικό κράτος, εθνικοποιώντας την γη στα 1828, εμφανίζεται ως πρωτοποριακό μεταξύ των συγχρόνων καπιταλιστικών κρατών, επί του θέματος της γεωργικής πολιτικής. Ομοίως, η εν συνεχεία διανομή της εθνικοποιημένης γης στα 1871 δεν ήταν παρά μια λογική συνέπεια του ίδιου θεμελιώδους κρατικού προσανατολισμού: η διανομή της γης, κατακερματισμένης σε μικρούς οικογενειακούς κλήρους, δεν ήταν αντίθετη με την προηγηθείσα εθνικοποίηση, αλλά μάλλον μια ρεαλιστικότερη εφαρμογή της ίδιας αρχής. Ο κοινός στόχος και στις δύο περιπτώσεις ήταν να εμποδιστεί η μεγάλη γαιοκτησία. Η πρόοδος της μικρής οικογενειακής επιχείρησης, ισοδυναμώντας με μια de facto εθνικοποίηση της γης, είχε ακόμη ως συνέπεια την ευρύτερη εθνικοποίηση της αγροτικής οικονομίας στο σύνολό της, θεωρούμενης ως όλου. Στο σημείο αυτό, η πολιτική του ελληνικού κράτους προανάγγελλε την ανάλογη πολιτική των συγχρόνων καπιταλιστικών κρατών υπέρ μιας μικροαγροτικής γεωργίας, όπως αυτή εφαρμόστηκε στα ευρωπαϊκά κράτη από τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Το ελληνικό κράτος, είτε εθνικοποιώντας την γη στα 1828 είτε διανέμοντάς την στα 1871, ετήρησε πάντα μια καθαρώς δύσπιστη και εχθρική στάση απέναντι της μεγάλης γαιοκτησίας και του αγροτικού καπιταλισμού εν γένει. Εκ παραλλήλου, το Κράτος ευνόησε πάντα την κοινωνική ενσωμάτωση της γεωργίας, δια μέσου του προνομιούχου χώρου της αγοράς, επί τη βάσει της μικρής οικογενειακής επιχείρησης και ιδιοκτησίας. 


(Κ. Βεργόπουλου, Το Αγροτικό ζήτημα στην Ελλάδα, σ. 115).



ΚΕΙΜΕΝΟ Β

 Η γεωργία και η αγροτική μεταρρύθμιση του 1871

         Τελικά το Μάρτιο του 1871, ο Κουμουνδούρος, με υπουργό το Σωτηρόπουλο, πέτυχε την ψήφιση νόμου με αποτέλεσμα να διανεμηθούν 2.650.000 στρέμματα σε 357.217 κλήρους με αγοραία αξία 90.000.000 δρχ. Η σημασία της αγροτικής αυτής μεταρρυθμίσεως εκτιμάται πληρέστερα, όταν συνειδητοποιηθεί το γεγονός ότι το μεγαλύτερο μέρος των Ελλήνων χωρικών της εποχής εκείνης αποκαταστάθηκαν ως ιδιοκτήτες στη γη που καλλιεργούσαν. Οι μικροί ιδιοκτήτες καλλιεργητές επιδόθηκαν, όπως ήταν φυσικό, στις πιο κερδοφόρες καλλιέργειες και ιδιαίτερα σε εκείνες που προορίζονταν για εξαγωγή. Μέσα σε διάστημα μιας τριετίας, τα 40% και πλέον των καλλιεργούμενων εκτάσεων καλύπτονταν από φυτείες (σταφιδαμπελώνες, βαμβακοφυτείες, καπνοφυτείες, κλπ.). Οι αγαθές για την οικονομία επιπτώσεις υπήρξαν άμεσες. Από την μια πλευρά παρατηρήθηκε ραγδαία εισροή ξένου συναλλάγματος και από την άλλη τα έσοδα του Δημοσίου από τους τελωνειακούς δασμούς εξαγωγής πολλαπλασιάσθηκαν. […].

      Η επέκταση όμως των φυτειοκαλλιεργειών επηρέασε αρνητικά την παραγωγή δημητριακών. Από την εποχή εκείνη σημειώνεται το χρόνιο έλλειμμα της χώρας με συνεπακόλουθο τη δαπάνη τεράστιων συναλλαγματικών αποθεμάτων για εισαγωγές. […].

     Η αγροτική μεταρρύθμιση έλυσε το πρόβλημα της εθνικής γης. Δεν έθιξε όμως καθόλου των μεγάλων ιδιωτικών εκτάσεων της Αττικής (170.000 στρέμματα ή 40% περίπου του συνόλου), τα οποία είχαν τσιφλικοποιηθεί από την εποχή της Ανεξαρτησίας. Οι γαιοκτήμονες των τσιφλικιών αυτών είχαν πετύχει μια σειρά δικαστικών αποφάσεων με τις οποίες του αναγνωρίζονταν τα δικαιώματα πλήρους ιδιοκτησίας.

       Παρά τις σημαντικές βελτιώσεις που σημειώθηκαν στον αγροτικό τομέα στη δεκαετία αυτή, η γεωργία θα συνεχίσει ακόμα για καιρό να υποφέρει από βασικές ελλείψεις: Η αγροτική δανειοδότηση παρέμεινε υποτυπώδης. Η εισαγωγή νεωτεριστικών μεθόδων καλλιέργειας, κυρίως με τη χρησιμοποίηση λιπασμάτων, δεν προχώρησε. Το ανύπαρκτο οδικό δίκτυο και η έλλειψη μεταφορικών μέσων στις περισσότερες περιφέρειες δεν επέτρεπε την εμπορία αγροτικών προϊόντων σε μεγάλη έκταση, με αποτέλεσμα ένα μεγάλο ποσοστό αγροτών να περιορίζεται σε καλλιέργειες που μόλις επαρκούν για τις βιοτικές ανάγκες των οικογενειών τους.


 (Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΓ΄, σσ. 310-311)


2) ΘΕΜΑ Δ1 2016
Με βάση τις ιστορικές σας γνώσεις και αντλώντας στοιχεία από τα παρακάτω κείμενα που σας δίνονται, να αναφερθείτε στις νομοθετικές ρυθμίσεις του 1870-1871 και του 1917 για την επίλυση του αγροτικού ζητήματος στην Ελλάδα, και ειδικότερα: α. στους στόχους και το περιεχόμενο των ρυθμίσεων (μονάδες 15) β. στην υλοποίησή τους (μονάδες 10).
                                                                                                          Μονάδες 25
ΚΕΙΜΕΝΟ Α
Οι λόγοι που ωθούν την κυβέρνηση Κουμουνδούρου στη σημαντική αυτή θεσμική μεταβολή είναι πολλαπλοί.
α) Λόγοι οικονομικοί: Με την αγροτική μεταρρύθμιση του 1871 το κράτος επιχειρεί να επαυξήσει τα δικά του έσοδα από τα ποσά της εξαγοράς,όπως και των τραπεζών και των εμπορικών ομάδων, καθώς έρχεται να ενισχύσει τις φυτείες και το μικρό ή μεσαίο οικογενειακό κλήρο. Με την
επέκταση των εξαγωγών του αγροτικού προϊόντος των φυτειών, οι εμπορικές ομάδες θα δουν μια ταχεία ανάπτυξή τους, ενώ ταυτόχρονα θα ενισχυθεί ο ρόλος τους στη δανειοδότηση των τρεχουσών αναγκών των νέων τώρα μικροπαραγωγών.
Με την παραχώρηση της δημόσιας γης, το κράτος θα στερηθεί το 25% της ακαθάριστης παραγωγής, αλλά θα αποκτήσει νέες πηγές εσόδων, τους φόρους και τους δασμούς, που θα επιβληθούν στο αυξημένο τώρα αγροτικό προϊόν των φυτειών, καθώς θα έχουμε μια επέκταση της επιχειρηματικής
δραστηριότητας και αύξηση της παραγωγής.
β) Λόγοι κοινωνικοί: Αν και δεν υπάρχει κάποιο συγκροτημένο κίνημα  ακτημόνων, οι καταπατήσεις των εθνικών και εκκλησιαστικών γαιών εκ μέρους μη κληρούχων ή μικροϊδιοκτητών σε διάφορες περιοχές της χώρας, ιδιαίτερα στην Πελοπόννησο, που δημιουργούν εστίες εντάσεων, συνηγορούν για την προικοδότηση αυτών των κοινωνικών ομάδων με «λαχίδια»* εθνικής γης. […]
Το όλο εγχείρημα μπορούμε να το δούμε ως ένα μέρος της όλης προσπάθειας του Α. Κουμουνδούρου, που αγκαλιάζει την περίοδο 1860- 1880 και αποσκοπεί με την ανάπτυξη της γεωργίας […] στην προώθηση της εκβιομηχάνισης στην Ελλάδα.
* λ α χ ί δ ι α : τ ε μ ά χ ι α γ η ς .

(Θ. Καλαφάτης, «Η αγροτική οικονομία. Όψεις της αγροτικής ανάπτυξης», Ιστορία τουΝέου Ελληνισμού 1770-2000, τ.5, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 2003, σ. 72.)


ΚΕΙΜΕΝΟ Β
Πρόθεση των Φιλελευθέρων ήταν να ενισχύσουν το εθνικό φρόνημα των χωρικών, βασικής πηγής οπλιτών για τους επερχόμενους πολέμους, αλλά και να ενισχύσουν την έλξη που ασκούσε το ελληνικό εθνικό πρόγραμμα μεταξύ των ποικίλων χριστιανικών πληθυσμών της Βόρειας Ελλάδας. Η ρητή υπόσχεση μιας εκτεταμένης αγροτικής μεταρρύθμισης εντάσσεται στην πολιτική αυτή, η οποία είχε άμεσα θετικά αποτελέσματα και προς τις δύο κατευθύνσεις. Αρχικά, η απαλλοτρίωση των τσιφλικιών (ειδικώς  βεβαίως των χριστιανών γαιοκτημόνων) προβλεπόταν να γίνει εκουσίως, με
διάφορα προγράμματα χρηματοδότησης των ακτημόνων αγοραστών και με αργούς ρυθμούς. Η όξυνση, όμως, των ενδοαστικών συγκρούσεων και ο Διχασμός του πολιτικού κόσμου έσπρωξε την Κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης να υιοθετήσει ένα πιο ριζοσπαστικό πρόγραμμα υποχρεωτικής
απαλλοτρίωσης.

(Σ. Δ. Πετμεζάς, «Αγροτική oικονομία. Tα όρια του μοντέλου αγροτικής ανάπτυξης του 19ου αιώνα», στο Χ. Χατζηιωσήφ (επιμ.), Ιστορία της Ελλάδας του 20ού αιώνα. Όψεις πολιτικής και οικονομικής ιστορίας 1900-1940, Αθήνα, Βιβλιόραμα, 2009, σ. 219.)

ΚΕΙΜΕΝΟ Γ
Η λύση που επελέγη ήταν η αναπαραγωγή, στη Βόρειο Ελλάδα, του νοτιοελλαδικού κοινωνικού προτύπου, το οποίο στηριζόταν στη μικρή ιδιοκτησία και την οικογενειακή αγροτική εκμετάλλευση. Το πρότυπο αυτό είχε αποδειχτεί αρκετά επιτυχημένο, αν όχι από οικονομική οπωσδήποτε
από πολιτική άποψη, καθώς είχε συμβάλει [...] στη σταθεροποίηση της κρατικής εξουσίας και του πολιτεύματος. Η διανομή γης ήταν το κυριότερο όπλο που διέθετε το ελληνικό κράτος προκειμένου να νομιμοποιήσει την κυριαρχία του στη Βόρειο Ελλάδα. […] Η αγροτική μεταρρύθμιση άρχισε τελικά να υλοποιείται από το 1923 και ύστερα […]. Η γη που διένειμε τότε το κράτος ανήκε προηγουμένως κυρίως σε Τούρκους και Βουλγάρους που είχαν αποχωρήσει, στο πλαίσιο της ανταλλαγής των πληθυσμών, αλλά και σε έλληνες μεγαλογαιοκτήμονες.

(Α. Φραγκιάδης, Ελληνική οικονομία 19ος – 20ός αιώνας. Από τον Αγώνα της
Ανεξαρτησίας στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση της Ευρώπης, Αθήνα, Νεφέλη
2007, σσ. 130-131.)






ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ
                        Α. Οι στόχοι και το περιεχόμενο των ρυθμίσεων
ΣΧΟΛΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ
ΠΑΡΑΘΕΜΑΤΑ

1870-71: Η οριστική αντιμετώπιση… για την επιβίωσή τους.
(1 μον).


Ταυτόχρονα το κράτος… δημοσιονομικό αδιέξοδο (1 μον)
Σύμφωνα με τις σχετικές νομοθετικές ρυθμίσεις… 40 στρ. για τα αρδευόμενα (1 μον).













 1917: Το αποφασιστικό βήμα… μεταρρύθμισης. Ο στόχος ήταν διπλός: αφενός η στήριξη και ο πολλαπλασιασμός των ελληνικών ιδιοκτησιών γης στις νεοαποκτηθείσες περιοχές (1 μον) και αφετέρου η αποκατάσταση των προσφύγων και η πρόληψη κοινωνικών εντάσεων στον αγροτικό χώρο (2 μον)


 

Σύνολο: 6 μονάδες
ΚΕΙΜΕΝΟ Α
Οικονομικοί λόγοι
-          Αύξηση  κρατικών εσόδων, εμπόρων και τραπεζών (το κράτος …οικογενειακό κλήρο ) (1 μον)
-          Περισσότερα δάνεια για τους νέους μικροπαραγωγούς (Με την επέκταση… μικροπαραγωγών.)(1 μον)
-          Αυξάνεται η επιχειρηματικότητα και η παραγωγή (Με την παραχώρηση… παραγωγής) (1 μον)
-          Ανάπτυξη γεωργίας και εκβιομηχάνιση (Το όλο εγχείρημα… στην Ελλάδα) (1 μον)
-           
Κοινωνικοί λόγοι
-          Η παραχώρηση γης οδηγεί στον κατευνασμό των ακτημόνων που μέχρι τότε προέβαιναν σε καταπατήσεις εθνικών και εκκλησιαστικών γαιών (Αν και δεν υπάρχει… εθνικής γης) (1 μον)     


ΚΕΙΜΕΝΟ Β
-          Ενίσχυση εθνικού φρονήματος χωρικών που ως επί το πλείστον ήταν χριστιανοί  προκειμένου να μπορούν εύκολα να στρατολογηθούν (Πρόθεση των Φιλελευθέρων… Βορ. Ελλάδας)
         (2 μον)     
ΚΕΙΜΕΝΟ Γ
-          Το ελληνικό κράτος νομιμοποιούσε με αυτόν τον τρόπο την παρουσία του στη Β. Ελλάδα. (Η διανομή γης… Β. Ελλάδα) (1 μον)


Σύνολο: 8 μονάδες


(6+8+1= 15)

Επιβεβαίωση πληροφοριών



Επιβεβαίωση





Επιβεβαίωση






Συμπληρωματικές πληροφορίες







Συμπληρωματικές



 


Επιβεβαίωση και συμπλήρωση πληροφοριών



 Σύνολο: 1 μονάδα






                                         Β. Η υλοποίηση των στόχων
ΣΧΟΛΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ
ΠΑΡΑΘΕΜΑΤΑ

1870-71: Οι στόχοι ήταν αντιφατικοί…. Της εθνικής αυτής ιδιοκτησίας (3 μον)




1917: Με βάση αυτά τα νομοθετήματα… καθεστώς μικροϊδιοκτησίας. ( 2 μον)















                                                 






 Σύνολο: 5 μονάδες







ΚΕΙΜΕΝΟ Β
-          Θετικά τα αποτελέσματα της απαλλοτρίωσης, αρχικά εκούσια, αν και με αργούς ρυθμούς (Η ρητή… με αργούς ρυθμούς) (1 μον)
-          Υποχρεωτική απαλλοτρίωση από την κυβέρνηση Θεσσαλονίκης εξ αιτίας πολιτικών σκοπιμοτήτων  (Η όξυνση… απαλλοτρίωσης) (1 μον)

ΚΕΙΜΕΝΟ Γ
-          Η απαλλοτρίωση στη Β. Ελλάδα ακολούθησε τα επιτυχημένα πρότυπα της Νότιας, δηλαδή τον πολυκερματισμό γης, που συνέφερε την κρατική εξουσία. (Η λύση… πολιτεύματος) (1 μον)  
-          Η μεταρρύθμιση υλοποιήθηκε μετά τη Μικρασιατική καταστροφή και βασίστηκε κυρίως στη γη των ανταλλαγέντων Τούρκων και Βουλγάρων (Η αγροτική… μεγαλογαιοκτήμονες) 
      ( 1 μον)
Σύνολο: 4 μονάδες


(5+4+1= 10)








Επιβεβαίωση πληροφοριών



Συμπληρωματικές πληροφορίες



 
Συμπληρωματικές πληροφορίες





Επιβεβαίωση




 Σύνολο: 1 μονάδα


 










Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου